9 min czytania

Czym jest projekt CCD2 i skąd się wziął?

Unia Europejska przyjęła nową dyrektywę o kredycie konsumenckim (CCD2), którą każde państwo członkowskie musi wdrożyć do porządku krajowego najpóźniej do 20 listopada 2026 r. Polski regulator — Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów — przygotował projekt, który ma zastąpić dotychczasową ustawę z 2011 roku. Projekt liczy 96 stron, a jego celem jest wzmocnienie ochrony konsumentów: lepsza informacja przed podpisaniem umowy, surowsze reguły oceny zdolności kredytowej i skuteczniejsze sankcje za naruszenia.

Brzmi technicznie. Ale za każdym artykułem kryje się konkretna sytuacja: kredytobiorca, który nie dostał pełnej informacji o kosztach pożyczki, bank, który naliczył niejasne opłaty, firma pożyczkowa, która uzależniła wypłatę od wykupienia drogiego ubezpieczenia. To właśnie te sytuacje reguluje nowa ustawa.

1500 stron uwag — i co z tego wynika?

Liczba jest wymowna. Związek Banków Polskich, Związek Przedsiębiorstw Finansowych, instytucje pożyczkowe, ubezpieczyciele — wszyscy razem nadesłali ponad tysiąc pięćset stron komentarzy. KNF dołożył sto dwie strony własnych zastrzeżeń. To nie jest zaangażowanie obywatelskie. To skoordynowana akcja lobbingowa, której celem jest maksymalne ograniczenie zakresu regulacji.

Sankcja kredytu darmowego: dlaczego banki chcą ją osłabić

Najgłośniejszy spór dotyczy sankcji kredytu darmowego (SKD). Zgodnie z art. 45 aktualnej ustawy, jeśli bank lub pożyczkodawca naruszył przy zawieraniu umowy określone obowiązki — na przykład błędnie podał RRSO, pominął wymagane informacje lub wadliwie skonstruował harmonogram — konsument może złożyć oświadczenie zamieniające kredyt w nieoprocentowany. Zwraca wtedy wyłącznie pożyczony kapitał, bez odsetek i prowizji.

Nowy projekt utrzymuje tę konstrukcję, ale rozbudowuje ją o mechanizm gradacji: za poważniejsze naruszenia — pełna sankcja, za mniejsze — sankcja połowy odsetek. Banki ostrzegają, że to zbyt szeroki katalog sytuacji objętych sankcją. Twierdzą też, że powiązanie SKD z oceną zdolności kredytowej to nadregulacja.

Tymczasem liczba aktywnych spraw o SKD przekroczyła 26 000 i stale rośnie. Bankowcy interpretują to jako zagrożenie dla stabilności systemu. Inaczej można to odczytać: sądy regularnie uznają te roszczenia za zasadne, co oznacza, że naruszenia przy udzielaniu kredytów konsumenckich były i są powszechnym zjawiskiem.

Koszty pozaodsetkowe: komu służy postulat podwyżki?

Drugi gorący temat to maksymalny limit kosztów pozaodsetkowych (MPKK). Od 2022 roku wynosi on 10% rocznie, ale nie więcej niż 45% całkowitej kwoty kredytu. Instytucje pożyczkowe domagają się podwyżki do 15–20% rocznie i 75% całości — argumentując inflacją i wzrostem płac.

Na pierwszy rzut oka brzmi to rozsądnie. Problem tkwi w tym, co kryje się za pozornie neutralnymi procentami. Przy kredycie gotówkowym na 20 000 zł na dwa lata różnica między limitem 45% a 75% całkowitych kosztów to realna kwota 6 000 zł więcej, jaką kredytobiorca może zostać zobowiązany zapłacić. Nie jako odsetki — jako prowizje, ubezpieczenia i opłaty, które ustawa zalicza do kosztów pozaodsetkowych.

Argument o szarej strefie: lobbing czy realne ryzyko?

Pożyczkodawcy przywołują dane think tanku Warsaw Enterprise Institute: w pierwszej połowie 2025 roku 77% wniosków o pożyczkę zostało odrzuconych, a szara strefa miałaby osiągnąć 15% sektora. Konkluzja jest zawsze ta sama: jeśli nie podniesiemy limitów, klienci trafią do lichwiarzy.

Ten argument warto przyjąć z ostrożnością. Po pierwsze, dane pochodzą z raportu przygotowanego na zlecenie lub w środowisku zbliżonym do sektora pożyczkowego. Po drugie, wysoki odsetek odrzuconych wniosków może świadczyć równie dobrze o tym, że instytucje pożyczkowe udzielały kredytów osobom bez zdolności kredytowej — co jest problemem samym w sobie, nie argumentem za poluzowaniem regulacji. Po trzecie: rozwiązaniem problemu szarej strefy jest jej zwalczanie, a nie podwyższanie opłacalności legalnych lichwiarzy.

Co w projekcie jest rzeczywiście dobre dla konsumenta?

BIK kontra BIG-i: monopol danych i co z tego wynika dla konsumenta

Mniej widoczny, ale istotny spór toczy się wokół systemu wymiany informacji kredytowej. Nowy projekt przewiduje, że dane o kredytach — w tym przejętych przez firmy windykacyjne — mają być raportowane do Biura Informacji Kredytowej (BIK). Biura Informacji Gospodarczej (BIG), takie jak KRD czy CRIF, alarmują, że doprowadzi to do koncentracji danych w jednym podmiocie będącym własnością sektora bankowego.

Z perspektywy konsumenta kwestia ta ma dwa oblicza. Z jednej strony BIK wskazuje, że pełniejsze dane o spłatach — w tym po sprzedaży długu — chronią kredytobiorców przed oceną na podstawie nieaktualnych informacji. Jeśli ktoś spłacił dług kupiony przez windykatora, ta informacja powinna trafić do bazy i poprawić scoring. Z drugiej strony koncentracja danych w jednej instytucji kontrolowanej przez banki rodzi pytania o dostęp, bezstronność i warunki, na jakich ta informacja będzie udostępniana.

Kiedy ustawa wejdzie w życie — i co to znaczy dla Twoich obecnych spraw

Harmonogram zakłada, że przepisy wejdą w życie najpóźniej 20 listopada 2026 r. Do tego czasu obowiązuje obecna ustawa z 2011 roku — z sankcją kredytu darmowego w jej dotychczasowym kształcie. Wszelkie roszczenia wynikające z umów zawartych przed wejściem nowych przepisów będą oceniane według prawa obowiązującego w dniu podpisania umowy. Zmiana ustawy nie odbierze Ci uprawnień już nabytych.

Wnioski: kto tu naprawdę jest zagrożony?

Lektura uwag sektora finansowego do projektu UOKiK prowadzi do jednego wniosku: branża chce ustawy słabszej. Mniej precyzyjnych obowiązków informacyjnych, wyższych limitów opłat, osłabionej sankcji, łagodniejszych kryteriów zdolności kredytowej. Każdy z tych postulatów ma swoje uzasadnienie ekonomiczne — i każdy oznaczałby realne pogorszenie sytuacji kredytobiorcy.

Rzecznik Finansowy, jako instytucja reprezentująca klientów rynku finansowego, zwraca uwagę na jedno konkretne ryzyko: wielostopniowy system miarkowania sankcji może skomplikować obraz do tego stopnia, że przeciętny konsument nie będzie w stanie ocenić, czy i w jakiej wysokości przysługuje mu roszczenie. To realne niebezpieczeństwo — i na etapie dalszych prac legislacyjnych warto je śledzić.